sự kết hợp giữa hai người hai cá nhân thuộc hai giới tính khác nhau thông qua các bước với những nghi thức nhất định để thành lập gia đình, thực hiện các chức năng chủ yếu là tái sản xuất nòi giống, giáo dục con cái và sản xuất kinh tế. Nó khác với chế độ đa phu (một vợ nhiều chồng) và chế độ đa thê (một chồng nhiều vợ). Hình thức HNCT xuất hiện vào cuối xã hội nguyên thuỷ và đầu xã hội có giai cấp; nó điển hình cho xã hội văn minh và trở thành hình thái hôn nhân phổ biến và chủ yếu của loài người hiện nay. Hình thái hôn nhân cá thể thích ứng với hình thức tiểu gia đình phụ quyền, tế bào của xã hội hiện đại, và với chế độ tư hữu tài sản hiện đại. Luật pháp của nhiều nước trên thế giới ngày nay quy định chế độ hôn nhân theo hình thái này. Luật hôn nhân và gia đình (1986) và Luật dân sự (1995) của Việt Nam có quy định chặt chẽ chế độ hôn nhân một vợ một chồng.
